Vaders nemen minder verlof op dan gedacht, vooral onder lage en hoge inkomens

In dit artikel:

Sinds 2020 kunnen vaders en andere partners in Nederland naast de gebruikelijke week geboorteverlof nog maximaal vijf weken aanvullend geboorteverlof opnemen. Dat verlof wordt doorgaans voor 70 procent doorbetaald; sommige werkgevers vullen het aan tot 100 procent. Nieuw onderzoek van economen Zichen Deng en Coen van de Kraats (gepubliceerd in ESB) laat zien dat het gebruik van deze regeling lager is dan eerder gedacht: van 332.000 onderzochte vaders nam 59 procent het aanvullend verlof op, terwijl eerdere schattingen tussen 74 en 84 procent lagen.

Er bestaan grote inkomensverschillen. In de laagste inkomensgroep neemt iets meer dan één op de drie mannen verlof op; onder middeninkomens is dat bijna twee keer zo vaak. Onder de top 5 procent van verdieners gebruikt 44 procent het aanvullend verlof. Lage-inkomensvaders (gemiddeld rond €14.000 per jaar) verliezen bij 30 procent minder salaris een fors deel van hun draagkracht en hebben vaker tijdelijke of kleine contracten, wat deelname ontmoedigt. Grootverdieners (gemiddeld circa €140.000) verliezen relatief veel omdat de uitkering wordt berekend over een maximumloon van €55.000; daarnaast spelen zorgen over loopbaan- en vervangingsmogelijkheden mee.

Ook sociale normen en bestaande rolverdelingen beïnvloeden de keuze: vaders van een derde kind maken aanzienlijk minder gebruik van het verlof, mogelijk omdat zij hun taakverdeling al lang hebben vastgelegd. De onderzoekers waarschuwen dat de huidige regeling ongelijkheden kan verdiepen: terwijl middeninkomens de genderkloof mogelijk verkleinen, blijven lage inkomens achter in hun mogelijkheid tijd met gezin door te brengen.

Naast het aanvullend geboorteverlof zijn er in totaal zeven regelingen voor ouders, onder meer 26 weken ouderschapsverlof waarvan negen weken doorbetaald worden als dat in het eerste jaar wordt opgenomen. De complexiteit van het stelsel weerhoudt ouders ervan alles te benutten. De Sociaal-Economische Raad suggereerde in 2024 een minimumdagloon voor verlofuitkeringen om financiële drempels te verlagen; verdere wijzigingen liggen bij de politiek.